Fatbikes bij asielzoekerscentrum trappen cijfers los

Bij Hof van Elsenburg, het asielzoekerscentrum aan de Lange Kleiweg in Rijswijk trekken vooral de fatbikes voor de deur de aandacht. Ze zijn voer voor discussie over geld en wat bewoners van een asielzoekerscentrum kunnen betalen. Komt daar gemeenschapsgeld aan te pas en wat zeggen de cijfers over deze locatie? De vraag waar het geld vandaan komt lijkt eenvoudig. Het antwoord blijkt dat allerminst.

Leefgeld en loon
Een alleenstaande volwassen asielzoeker die alle maaltijden zelf verzorgt kan 60,27 euro per week voor eten ontvangen. Daarnaast is er 15,19 euro voor kleding, hygiëne en andere persoonlijke uitgaven. Het grootste deel is dus voedselgeld en geen vrij besteedbaar leefgeld. Een fatbike van 1.000 euro betalen uit uitsluitend 15,19 euro per week zou meer dan zestien maanden sparen kosten wanneer iedere cent opzij gaat.

Veel asielzoekers mogen betaald werken wanneer hun aanvraag minstens zes maanden loopt en de werkgever een tewerkstellingsvergunning heeft. Zij hebben bij toegestaan werk recht op dezelfde beloning als Nederlanders. Landelijk registreerde UWV 12.009 aanvragen voor tewerkstellingsvergunningen voor asielzoekers in 2024 en 30.625 in 2025. Dat zijn aanvragen en geen unieke werknemers. Hoeveel bewoners van Hof van Elsenburg betaald werken is niet bekendgemaakt.

Sinds 12 juni 2026 is daar voor nieuwe asielaanvragen een beperking bij gekomen. Sommige asielzoekers mogen daardoor niet meer werken, zelfs wanneer hun procedure al langer dan zes maanden loopt. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen uit een veilig land van herkomst, mensen die bij hun aanvraag hebben gelogen en mensen van wie een andere EU-lidstaat de aanvraag moet behandelen. Deze arbeidsregels gelden voor asielaanvragen vanaf 12 juni 2026.

Voor mensen met subsidiaire bescherming is gezinshereniging aangescherpt. Zij moeten voor nareis onder meer aan voorwaarden rond inkomen en huisvesting voldoen en er geldt een wachttermijn. Tegelijk moeten sommige asielaanvragen sneller worden behandeld. Aanvragers met weinig kans op bescherming kunnen bijvoorbeeld een versnelde procedure aan de Europese buitengrens krijgen. Nederland heeft daarnaast stappen uit de eigen asielprocedure geschrapt om sneller tot een beslissing te komen.

Eigen bijdrage
Wie inkomen verdient kan een eigen bijdrage voor de opvang verschuldigd zijn. Rijksoverheid rekent als voorbeeld met 1.300 euro nettoloon per maand. Daarvan blijft 285 euro buiten de berekening. Van de resterende 1.015 euro wordt gekeken naar de waarde van de ontvangen opvang en voorzieningen. Die bedraagt in het voorbeeld 563,49 euro. Na betaling aan het COA houdt de bewoner 736,51 euro van het salaris over.

Die €563,49 is geen vast maximum. De bijdrage hangt af van de waarde van de opvang en voorzieningen die iemand ontvangt. Het resterende salaris kan worden besteed of gespaard. Spaargeld dat tijdens de opvangperiode wordt opgebouwd telt binnen deze regeling niet mee als vermogen voor de eigen bijdrage.

Juist over die financiële regels wil Beter voor Rijswijk meer duidelijkheid. De partij schrijft: “Waar wij wél duidelijkheid over willen, is welke financiële regelingen er gelden, of er gemeenschapsgeld wordt gebruikt en of de regels correct worden toegepast en gecontroleerd.”

Onduidelijkheid over fatbikes
Hester Dolkens, woordvoerder en communicatieadviseur van het COA in Zuid-Holland, laat weten dat fietsen bij het azc in Rijswijk worden geregistreerd en een fietslabel krijgen. Achtergelaten fietsen kunnen als leenfiets worden gebruikt of naar een ander azc gaan. “Fatbikes blijven vrijwel nooit achter.”

Hoe de fatbikes bij Hof van Elsenburg daadwerkelijk zijn betaald blijft onbekend. COA maakte geen lokale cijfers bekend over het aantal werkende bewoners, eigen bijdragen of geregistreerde fatbikes.

Gemeenschapsgeld via meerdere routes
Het terrein is van de gemeente Rijswijk en COA betaalt een commerciële huurprijs. Gemeentelijke stukken vermelden vanaf 2025 ongeveer €300.000 per jaar aan huurinkomsten voor Hof. “Het COA betaalt voor de opvang van hun bewoners. De gemeente ontvangt huurinkomsten van het COA. Daarvoor rekent de gemeente een commerciële huurprijs”, aldus de gemeente.

Voor onderwijshuisvesting van kinderen uit het azc ontving Rijswijk 502.000 euro in 2025 via de daarvoor bestemde landelijke regeling. Voor basisschoolkinderen is bij KC Snijders een tijdelijke voorziening ingericht. Voor middelbare scholieren wordt gebruikgemaakt van onderwijsvoorzieningen in Den Haag. Uit de gemeentelijke stukken blijkt niet dat dit voor iedere leerling de daadwerkelijke onderwijsplek is. De besteding valt onder de financiële controle van de gemeente en de accountant. Het bedrag is bestemd voor onderwijs en geen vrij besteedbaar geld voor de gemeente.

Achter de cijfers
De eerdere COA-opvang op deze plek eindigde op 30 november 2022. Daarna werd Hof gebruikt voor flexwonen. De huidige tijdelijke asielopvang opende in mei 2025.

Over 2025 registreerde COA bij een gemiddelde bezetting van 315, in totaal 52 incidenten. Het gaat om 18 registraties van fysieke agressie of geweld, 25 van verbale agressie of geweld, zeven verbale suïcidedreigingen en twee zelfdestructieve acties. Daarnaast zijn 72 huisregelovertredingen geregistreerd. De huidige opvang was dat jaar pas vanaf mei geopend.

De 52 incidenten en 72 huisregelovertredingen bij elkaar optellen en als criminaliteit presenteren wordt door de registratie niet ondersteund. Een huisregelovertreding is niet automatisch strafbaar. Suïcidedreiging en zelfdestructief gedrag zijn geen misdrijven. De geregistreerde agressie en het geweld blijven wel onderdeel van het officiële overzicht.

Rijswijks Belang zegt: “Wij krijgen veel signalen van Rijswijkers over overlast en een gevoel van onveiligheid.” De partij voegt toe: “De geregistreerde incidentcijfers sluiten aan bij het beeld dat inwoners schetsen. Tegelijkertijd vragen wij ons af in hoeverre alle incidenten en meldingen daadwerkelijk worden geregistreerd.”

PRO Rijswijk stelt: “Als een azc eenmaal goed georganiseerd is, blijken de gevreesde incidenten in de praktijk gewoon niet te gebeuren.” De COA-registraties laten zien wat is vastgelegd. Ze vertellen niet hoeveel afzonderlijke bewoners daarbij betrokken waren of welke incidenten uiteindelijk tot een strafzaak hebben geleid.

Lokale cijfers buiten beeld
In heel Rijswijk registreerde de politie 3.389 misdrijven in 2024 en 3.411 in 2025. Een verschil van 22 registraties, ongeveer 0,65 procent. Uit deze gemeentecijfers valt niet af te leiden of betrokkenen in Hof verbleven.

Op locatieniveau ligt dat anders. Tom Verhoeff, woordvoerder van Politie Eenheid Den Haag, zegt: “We willen niet de indruk wekken dat wij niks willen delen alleen dat gaat gewoon niet met de privacy.”

Het Openbaar Ministerie kan zaken niet selecteren op woon- of verblijfadres. Om strafzaken specifiek aan Hof te koppelen zouden volgens Vincent Veenman, persvoorlichter van het Openbaar Ministerie Den Haag, alle strafzaken handmatig moeten worden doorgelopen. “Dat gaat helaas niet.”

De gemeente zocht in het eigen systeem op Hof van Elsenburg, AZC, COA en Lange Kleiweg. “Met de genoemde woorden komen geen geregistreerde meldingen naar boven.” Dat bewijst niet dat er geen meldingen zijn geweest. Incidenten worden naar hun aard geregistreerd en hoeven die zoekwoorden niet te bevatten. Eventuele incidenten worden structureel besproken met COA en politie of handhaving. Van die praktische overleggen bestaat volgens de gemeente geen officiële verslaglegging.

Veel cijfers weinig koppeling
Het probleem speelt breder dan Rijswijk. In juni 2026 werd in de Tweede Kamer een motie ingediend waarin staat dat cijfers over overlast en criminaliteit rond asielopvanglocaties niet eenvoudig per locatie vindbaar zijn. De regering werd verzocht politiegegevens en COA-cijfers zoveel mogelijk per opvanglocatie openbaar, actueel en eenvoudig vindbaar te maken.

Bij Hof van Elsenburg zijn bedragen, geldstromen, incidenten en gemeentelijke criminaliteitscijfers beschikbaar. De verbinding tussen die gegevens ontbreekt. Daardoor is niet vast te stellen hoeveel bewoners betaald werken of een eigen bijdrage betalen, hoe de aanwezige fatbikes zijn gefinancierd en welk deel van de geregistreerde criminaliteit in Rijswijk aan bewoners van Hof kan worden gekoppeld.

Nulbod op komst
Ondertussen loopt de opvang richting het einde. De huidige coalitie heeft aangekondigd dat Rijswijk op 1 december 2026 een nulbod doet en daarmee geen nieuwe opvangplekken beschikbaar stelt.

Het ministerie van Asiel en Migratie kon niet zeggen wat het voorgenomen nulbod betekent voor de sluiting. “Ik kan alleen in algemene zin antwoord geven op je vragen”, luidt de reactie. Daarbij verwijst het ministerie naar de Spreidingswet en het interbestuurlijk toezicht. Gemeenten hebben een wettelijke taak om opvangplekken mogelijk te maken. Als een gemeente daar niet aan voldoet, kan het Rijk via een interventieladder optreden. Waar Rijswijk zich binnen dat toezicht bevindt, blijft voor een deel buiten beeld. “Het ministerie deelt geen namen van individuele gemeenten zolang zij zich op trede 1 of 2 van de interventieladder bevinden.”

Het geldspoor stopt
De cijfers brengen veel in beeld, behalve het antwoord op de oorspronkelijke vraag. We weten welke financiële regels voor asielzoekers gelden, maar niet hoe die bij de bewoners van Hof van Elsenburg uitpakken. Daardoor stopt het spoor precies bij de fatbikes voor de deur. Wie ze betaalde en met welk geld, blijft onbekend.